C. S. Lewis’in Kişisel Tanıklığı: "Özde Hristiyanlık"

İnanca Doğru Yavaş Bir Yolculuk

C. S. Lewis, 1944 yılında dört serilik radyo konuşmalarını tamamladıktan sonra, BBC ona başka konularda da konuşma yapması için defalarca teklifte bulundu. Ancak Lewis, radyo konuşmalarını bitirdiğini söyleyerek bu teklifleri reddetti. Kendisinden radyo üzerinden "kişisel tanıklığını" (iman öyküsünü) paylaşması istendiğinde ise bu tür bir paylaşım yapacak bir karakterde olmadığını ve bunu yaparsa sadece kendini tekrar etmiş olacağını belirtti. Oysa yapımcıların bilmediği bir şey vardı: Lewis kişisel tanıklığını zaten paylaşmıştı. Gerçek şu ki, bu radyo konuşmaları Lewis’in üçüncü şahıs ağzından, mesafeli bir dille anlattığı kendi kişisel tanıklığıydı.

Lewis, Tanrı’nın varlığına, ne tür bir Tanrı’nın var olduğuna veya İsa Mesih’in neden beden almış Tanrı olması gerektiğine dair rastgele argümanlar uydurmadı. Bunun yerine, İsa Mesih’in Tanrı’nın Oğlu olduğuna inanmasını sağlayan o yavaş süreci adım adım izleyicilerine açtı. Özde Hristiyanlık (Mere Christianity) kitabında, zekasıyla alt edeceği hayali bir "korkuluk" rakiple tartışmıyordu. Aslında o ne bir tartışma ne de bir polemik içindeydi. Eğer bir Perşembe akşamı Magdalen College’daki odasında arkadaşlarıyla olsaydı, kuralsız bir şekilde kıran kırana tartışırdı. Sokratik Kulüp’ün kürsüsünde dişli bir rakibi olsaydı, onu yenmek için elinden geleni yapardı. Ancak radyo konuşmalarında üslubu kavgacı veya saldırgan değildi; aksine arkadaş canlısı ve uzlaşmacıydı. Kendisini ve pek çok kişiyi düşündüren bir sorunu konuşmak için dostlarıyla radyo başında bir araya gelmiş bir centilmen gibiydi.

Lewis, Acı Sorunu adlı kitabında da aynı yaklaşımı sergilemişti. Aslında Özde Hristiyanlık, Lewis’in bu kitapta tartıştığı pek çok düşünceyi yankılıyordu. Yıllar sonra bir mektubunda Lewis, ateizme kayışının annesinin ölümüyle ve Tanrı’nın buna neden izin verdiğini sorgulamasıyla başladığını belirtmişti. Ancak tam bir ateist olduktan sonra, iyilik ve kötülük sorunu zihnini kurcalamaya başladı. Gençliğinde, dinin sadece evren üzerine yapılan psikolojik bir yansıma olduğu yönündeki Freudcu görüşleri benimsemişti. Fakat sadece maddeden oluşan bir dünyada "iyi-kötü", "doğru-yanlış", "güzel-çirkin" kavramları olamazdı. Sadece atomlardan oluşan kaba bir evrende değerler var olamazdı; çünkü değerler atomlardan oluşan fiziksel nesneler değildir. Birinci Dünya Savaşı’ndan Oxford’a döndüğünde Lewis’in zihnini meşgul eden asıl mesele buydu.

1924 yılında felsefe dersleri verirken fiziksel evrenin dışında bir kaynak olmaksızın nesnel ahlakın ve etiğin nasıl var olabileceğini kanıtlamaya çalıştı. Ancak başarısız oldu. Bu süreçte sadece, maddi evrenin dışında bir şeylerin mutlaka var olması gerektiğine kendi kendini ikna edebildi. Tabii Özde Hristiyanlık’ta da belirttiği gibi, o dönemde "Hristiyan ilahiyatındaki Tanrı kavramından fersah fersah uzaktı."

Teizmden Hristiyanlığa

Madde dışında bir şeyin varlığını kabul ettiğinde, Lewis bunun ne olabileceğine karar vermek zorundaydı. Bu kaba bir madde olmadığına göre, bir tür "ruh" veya "zihin" olmalıydı. Değerlere sahip olabilmesi için bunun bir "bilince" benzemesi ve sadece güçten değil, iyilikten oluşması gerektiğini anladı. Kendisini incelediğinde ise kabul ettiği o ahlaki değerler kadar iyi biri olmadığını fark etti. Yirmi yıl sonra radyo dinleyicilerine bu deneyimini açıklarken insanların ahlaki bir yasanın varlığını bildiğini ama ona uymadığını söyleyecekti.

1942’deki konuşmalarında Lewis, bir "zihin" inancından, bu zihnin aslında kişisel ve özbilinci olan bir Tanrı olduğu inancına nasıl geçtiğini anlattı. 1924’te panteizmi (Tanrı'nın hem iyiyi hem kötüyü kapsadığı görüşü) denemiş ama kötülüğü ciddiye almadığı için bu görüşten hemen uzaklaşmıştı.

Panteizmden sonra düalizme yöneldi. Özde Hristiyanlık’ta, "Hristiyanlıktan sonra piyasadaki en mantıklı ve en erkeksi inancın düalizm olduğunu düşünürüm, ama onun da bir pürüzü var" demiştir. 1920’lerin ortasında bu fikre çok umut bağlamıştı, ama sonuç vermedi. Düalizmde ebedi bir savaş içinde olan iki eşit güçte tanrı vardır. Lewis’in fark ettiği pürüz şuydu: Eğer bu iki tanrı birbirine eşitse, birine "iyi" diğerine "kötü" diyebilmek için onları yargılayacak üçüncü ve daha üstün bir güce veya standarda ihtiyaç vardır. İşte o standart gerçek Tanrı’nın Kendisidir. Tüm seçenekler elendiğinde Lewis, ahlaki yasadan sorumlu olan tek bir iyi Tanrı’ya inanmak zorunda kaldı.

Ahlaki bir Tanrı’ya inanmak, Tanrı’nın İsa Mesih olarak beden alıp aramızda yaşadığına inanmakla aynı şey değildir.

Ahlaki bir Tanrı’ya inanmak, İsa Mesih’in, Tanrı’nın Oğlu olduğuna inanmakla aynı şey değildir. Lewis, Sevinçle Sarsılmak kitabında İsa Mesih’e iman ettiği anın kişisel detaylarını verirken; Özde Hristiyanlık kitabında ise teizmden Hristiyanlığa geçişinin mantıksal sürecini açıklar. İsa Mesih hakkındaki seçenekleri sunduğu o bölüm, radyo konuşmalarının en meşhur kısımlarından biridir.

İsa Mesih’in Kendisi hakkında söyledikleri ışığında Lewis; O’nun ya bir deli ya bir iblis ya da Tanrı’nın Kendisi olarak görülmesi gerektiğini açıkladı. İsa Mesih’i "sadece iyi bir öğretmen" olarak görme seçeneğini, İsa Mesih bizzat kapatmıştır. Bu ünlü çıkarım Lewis’e sadece derin bir analizle gelmedi; bu seçenekler, G. K. Chesterton’ın Ölümsüz İnsan (The Everlasting Man) kitabını okurken zihnine yerleşmişti. Bu fikirler onu hemen ikna etmese de zihninden bir daha asla çıkmadı. Lewis, bu üç seçeneği Mesih’in ilahlığının bir "kanıtı" olarak değil, kendi inandığı gerçeğin bir "tanımı" olarak sundu.

Öz Hristiyanlık’ta Lewis, İsa Mesih hakkındaki fikirlerini değiştirme sürecini kendinden bahsetmeden anlattı. Üç bin yıllık düşünce birikimiyle boğuşması yıllarını almıştı, ama sonunda bu karmaşık fikirleri ve çatışan pozisyonları sade ve anlaşılır bir şekilde ifade etmeyi başardı. Lewis’in dehası, zor kavramları sindirip bunları uzman olmayan sıradan insanların anlayabileceği bir dille anlatabilme yeteneğinde yatıyordu.

Harry Lee Poe (Doktorası, Güney Baptist Teoloji Semineri), Oxford'un Inklings'i ve C. S. Lewis'i Hatırlamak da dahil olmak üzere yirmi kitabın yanı sıra Lewis ve Inklings üzerine çok sayıda makalenin yazarıdır. Poe, Kuzey Carolina, Montreat'te her yıl Inklings Hafta Sonu etkinliğine ev sahipliği yapıyor ve dünya çapındaki üniversitelerde ve diğer mekanlarda Lewis üzerine düzenli olarak konuşmalar yapıyor. Union Üniversitesi'nde Charles Colson İnanç ve Kültür Profesörü olarak görev yaptı ve yirmi yılı aşkın süredir C. S. Lewis üzerine bir ders veriyor.

Bu makale, Crossway tarafından yayınlanan orijinal İngilizce makaleden izin alınarak çevrilmiştir.

Makalenin orijinali için buraya tıklayınız.